Huisvesting

Intro
Alle dieren hebben een goede huisvesting nodig. Kippen zijn gemakkelijke dieren en stellen geen goge eisen aan de huisvesting. Ze kunnen goed tegen koude, maar minder goed tegen hitte en felle zonneschijn.
Kippen scharrelen van nature op en in de grond naar voedsel. Door dit gedrag kunnen kippen niet zomaar los in de tuin gelaten worden. Zij vernielen in korte tijd veel planten.
Kippen zijn dus niet geschikt om altijd los te lopen in een gecultiveerde tuin. Een goed hok met een ren (volière) is geschikter voor kippen. Beweeglijke kippen verlangen meer ruimte dan rustige dieren. Krijgen zij deze ruimte niet dan komt het gedrag van deze dieren niet tot hun recht. Daarnaast moet rekening gehouden worden met de bouweisen van de gemeente.
In dit hoofdstuk worden richtlijnen gegeven voor de bouw van hokken, rennen of volières.


Fraai meervoudig hok voor kleine rassen

Welstandseisen
Soms is voor het bouwen van een hok een bouwvergunning nodig. Kleine hokken kunnen zonder vergunning geplaatst worden. Het bouwen van grote hokken en volières is aan regels gebonden. Volgens de eisen van het ministerie van VROM van 1 januari 2003 is geen vergunning nodig als het hok:

1. gebouwd wordt bij een bestaande woning en het niet vanuit die woning direct te betreden is
2. op de grond gebouwd wordt, dus niet op een ander bouwwerk
3. maar uit één bouwlaag bestaat
4. bijdraagt tot het woongenot, dus niet voor professioneel gebruik
5. niet groter dan 10 m2 is en ten hoogte drie meter hoog

Wordt aan deze voorwaarden voldaan dan bepalen de volgende voorwaarden of de situatie licht vergunningsplichtig is:
6. het huis waarbij het hok gebouwd wordt is een rijksmonument
7. er wordt gebouwd bij een stacaravan of een andere niet permanente bewoning
8. het hok wordt gebouwd dichter dan één meter aangrenzend aan openbaar groen of voorerf
9. het hok is groter dan 10 m2 en staat dichter dan één meter vanaf de grens met de buren
10. het totaal van de vergunningsvrije gebouwen is 30 m2 of het beslaat, inclusief de andere bijgebouwen, meer dan 50% van uw tuin.

Als u zich aan de hier genoemde regels houdt, kunt u bouwvergunningsvrij bouwen. Wordt niet voldaan aan de punten 1 t/m 4 dan moet een bouwvergunning aangevraagd worden. Deze vergunning is ook nodig als het hok groter is dan 50 m2 of hoger dan 5 meter. Verder moet het hok te allen tijde een passend bouwwerk zijn dat geen aanstoot geeft.

Hokken en rennen
Het is niet mogelijk een standaard hok voor kippen te beschrijven. De mogelijkheden hangen vooral af van de beschikbare ruimte in de tuin of om het huis en het aantal dieren dat wordt gehouden. Tot slot is ook belangrijk of er ook met de dieren gefokt wordt. Fokken met dieren betekent jonge dieren die ook een goed hok moeten hebben.

Een nachthok moet droog en tochtvrij zijn, maar wel goed geventileerd en niet erg stoffig. Daarom voldoen de zogenaamde open-front-hokken ook prima. Dit zijn hokken waarbij één zijde van het hok grotendeels uit gaas bestaat. Open-front-hokken hebben ook nadelen. Ongewenste dieren zoals muizen, ratten, marters en soms vossen kunnen vrij gemakkelijk in deze hokken binnendringen met alle gevolgen van dien. Bovendien klinkt het kraaien van de haan wel erg hard in de vroege ochtend en dat kan problemen opleveren.

Om al deze redenen is het beter een hok met een ren te hebben, waarbij ’s avonds het hok wordt afgesloten en ’s ochtends weer wordt geopend. De kippen zijn dan ’s nachts altijd binnen.

Prachtig hok met een grote ren

Gaat het alleen om een paar kippen voor de gezelligheid en een dagelijks vers eitje, dan is een hok met een ren voldoende. Is het de bedoeling om dieren te gaan fokken dan is een hok met verschillende gescheiden binnenhokken (een gecompartimenteerd hok) noodzakelijk.

Het aantal compartimenten is afhankelijk van de omvang van de fokkerij. Fokken op bescheiden schaal vraagt vaak al wel vijf compartimenten. De praktijk leert dat een fokker vrijwel altijd te weinig compartimenten heeft om de jonge dieren alle ruimte te bieden om op te groeien. Bij de bouw van een hok is het daarom nodig rekening te houden met eventuele latere uitbreidingen.

Voor de twee beschreven situaties zijn er vele creatieve mogelijkheden te bedenken. De tekeningen bij dit hoofdstuk zijn bedoeld als voorbeelden. Ga echter voor de keuze van dieren bij meerdere liefhebbers of fokkers van kippen kijken. Op deze manier wordt veel informatie verkregen, niet alleen over de bouw van hokken en rennen maar ook over oplossingen voor allerlei details in de hokken en rennen. Met deze informatie bij de hand is het beter mogelijk een goed hok te bouwen.

De grootte van het hok moet afgestemd worden op het aantal te houden dieren. Voor het vloeroppervlak van het nachthok is voor middelgrote rassen zoals de Leghorn per dier minimaal en voor een middelgroot dwergras minimaal 0,25 m2. Voor de ren is dat respectievelijk 1 m2 en 0,5 m2. Bij grote en kleine rassen worden deze adviesmaten aangepast. Drukke beweeglijke rassen vragen weer meer ruimte dan beschreven, terwijl erg rustige rassen met iets minder ruimte ook tevreden zijn.


                   Krielenhokje                          Klein hokje voor enkele hoenders

De bodem van het nachthok wordt bij voorkeur gemaakt van beton. Beton is duurzaam en gemakkelijk schoon te maken.
Hokken waarbij de verzorger ook binnen staat (dus onder dak) voldoen veel beter dan kleine hokken zonder loop- en werkruimte binnen. Het valt niet mee om in weer en wind buiten te staan om dagelijks de kippen te verzorgen.
Het voer en strooisel staat dan ook binnen en blijft droog. Voer moet in tonnen of ander knaagdierenvrij materiaal worden opgeslagen.

Het is voor het plezier en gemak van de fokker belangrijk dat bij een gecompartimenteerd hok zowel de rennen als de nachthokken bereikbaar van ren naar ren en van hok naar hok. Dit voorkomt veel geloop.

Kippen slapen van nature op hoogte, meestal op takken in bomen. Dit gedrag vertonen de tamme kippen nog steeds. Een goed hok biedt de dieren dan ook voldoende zitstokken op enige hoogte boven de vloer van het hok. De zitstokken worden gemaakt van latten van 5 tot 7 cm breed en voldoende dik om niet door te buigen. Voor kleine krielkippen worden de zitstokken iets smaller gemaakt.

Aan de bovenkant worden de randen goed afgerond. Zijn er meerdere zitstokken nodig dan worden alle zitstokken op gelijke hoogte gebracht. Kippen willen altijd op de hoogste stokken zitten en op deze manier wordt het vechten om de beste slaapplaats voorkomen. Vaak wordt onder de zitstokken een mestplank aangebracht. De mest kan dan dagelijks verzameld worden waardoor het hok langer schoon blijft.

Kippen willen graag hun eieren op een beschutte plaats leggen. Ook dat is natuurlijk gedrag en moeten ze kunnen vertonen. Legnesten zijn gemakkelijk zelf te maken. Een legnest is niet anders dan een houten kistje met een open zijde. De grootte van het legnest moet zo zijn dat de hen er goed in past en zich ook nog kan omdraaien in het legnest. Op de bodem van het legnest voldoet een laag materiaal dat in het hok wordt gebruikt als bodemstrooisel. Een richtlijn is één legnest op zo’n zes hennen.

                Open fronthok                                   Nachthok met ren

Hokken en rennen worden zo geplaatst dat de dieren altijd de schaduw en de luwte kunnen opzoeken. Het zonnetje in het voorjaar vinden ze heerlijk, maar ’s zomers hebben ze daar duidelijk problemen mee. Sommige veerkleuren zijn ook gevoelig voor zonlicht en worden dan vaal of grauw. Dat geldt vooral voor de kleuren wit, buff (een gelige kleur) en blauw. Dieren met deze kleuren worden na de rui in de herfst altijd in de schaduw gehouden. De plaats voor het hok en de ren moet zo gekozen worden dat er geen water blijft staan in de ren. Dat wordt in de kortste keren een modderpoel. In de ren voldoet een laag grof zand van zo´n 40 á 50 cm uitstekend. Het water loopt daarin prima weg en kan door omspitten gemakkelijk weer rul gemaakt worden.

Strooisel of bodembedekking
Als bodemstrooisel is alle losse materiaal dat veel vocht opneemt geschikt. Goed materiaal is gehakseld stro, hennepstro, koolzaadstro of houtkrullen. Het strooisel moet regelmatig vervangen worden om te voorkomen dat het materiaal met de mest gaat samenkoeken. Als in het hok een ammoniaklucht hangt, is het strooisel al te laat vervangen. Vooral voor jonge dieren is droog strooisel nog belangrijker omdat in vochtig warm strooisel fatale ziektekiemen massaal tot ontwikkeling kunnen komen.

Kopen of zelf maken
Een handige doe-het-zelver kan met hulp van voorbeelden van bestaande hokken gemakkelijk een goed kippenhok bouwen. Hokken voor kleine aantallen dieren kunnen ook kant-en-klaar gekocht worden bij timmerbedrijven die vaak gespecialiseerd zijn in dierenverblijven. Speciale hokken worden ook op verzoek door timmerbedrijven en bedrijven die tuinhuisjes maken geleverd. Het is dan verstandig eerst een goede tekening te (laten) maken en een offerte aan te vragen. Het kan niet genoeg benadrukt worden dat het verstandig is om vooraf bij andere kippenliefhebbers en -fokkers hokken te bekijken. Hokken moeten gemaakt worden van duurzame materialen, zodat het geheel onderhoudsarm is. Dat kost bij de bouw wat meer, maar bespaart op den duur geldt en ergernis. Maak het deel dat met de grond verankerd is van steen. Dat voorkomt het rotten van het hout van het hok.


        Plattegrond van een meervoudig hoenderhok