Erfgoed zoekt GOED erf
In aanloop naar de oprichting van de Nederlandsche Hoender Club in 1900, bestond zorg over het voortbestaan van de Nederlands hoenderrassen. In 1897 schrijft Roelof Houwink Hzn in Avicultura: “Het is reeds enige jaren mijn plan geweest een lans te breken voor onze vergeten en achteruitgezette landhoenders”. Deze oproep wordt gevolgd door een ingekomen stuk in Avicultura van Houwink waar hij wees op de noodzakelijkheid om de Nederlandse hoenderrassen voor uitsterven te behoeden. Begin vorige eeuw ondervonden de Nederlandse patrijzen, pellen, lovers, kuiven, baarden en schulpneuzen concurrentie in de groeiende interesse voor nieuwe rassen als Leghorns, Brahma’s, Cochins en Wyandottes.
De raspluimveefokkerij kwam daardoor in een versnelling. Als tegenreactie ontstonden nieuwe gekruiste Nederlandse rassen als de Barnevelder, Welsumer, Twents hoen en Noord-Hollands hoen. Voor de bestaande, behouden en nieuwe rassen werden overeenkomstig het buitenland standaarden ontwikkeld en rasverenigingen en plaatselijke kleindierverenigingen opgericht. Daarnaast werden de wenselijke raskenmerken door keurmeesters op vele lokale en landelijke keuringen geselecteerd. In aanvang voor de “gegoede burgerij” en later voor eenieder met ruimte voor tuin en dier en een competitiegevoel. Zo snel het houden van raspluimvee de vorige eeuw tot ontwikkeling kwam, lijkt nu het verval te zijn ingezet.
Vergrijzing en ontgroening kenmerken momenteel het fokken en tentoonstellen van raspluimvee. In reactie dragen mede het Centrum voor Genetische Bronnen de koude kant en de Stichting Zeldzame Huisdierrassen en de Rijksdienst voor Cultureel Erfgoed de warme kant van het behoud van ons levend erfgoed. Opvallend is de groep groeiende liefhebbers die kippenworkshops bezoeken, Facebook groepen over kippen oprichten en dieren houden zonder een ringetje dat jaarlijks van kleur verandert.
Voor de Nederlandsche Hoender Club is deze ontwikkeling aanleiding om na 125 jaar de zorg over het voortbestaan van de Nederlandse Hoenderrassen opnieuw aan te kaarten. Op 13 september 2025 organiseert zij daarom in het Pluimveemuseum in Barneveld het Symposium “Erfgoed zoekt GOED erf”. Hierbij wordt aan diverse sprekers de vraag gesteld “Wie worden de nieuwe rasbewaarders van onze Nederlandse hoenderrassen?”. Met als gedachte als we de liefhebbers nu zelf eens vragen hoe zij naar het behoud van erfgoed kijken. Maar ook op welke wijze kunnen we dit dan organiseren. Is het wellicht tijd voor een nieuw ras dat een cholesterol- en PFAS-arm eitje legt. Kortom, een boeiende middag om vooruit te blikken naar de volgende 125 jaar.
De NHC heeft een aantal experts uitgenodigd om hun visie te geven op deze nieuwe realiteit en, minstens zo belangrijk, hoe het behoud van onze nationale kippenrassen hierin een plaats kan krijgen.
Programma NHC 125 Symposium
(Max. bezoekersaantal: 100 a 120 personen.)
- 13.00 uur: Opening symposium door de burgemeester van Barneveld, Jacco van der Tak en de voorzitter van de NHC, Bert Beugelsdijk. Vervolgens komen de sprekers aan het woord en Hans Puttenstein vat de bijdrage van iedere spreker tussentijds op een kunstzinnige wijze samen.
- 13.30 uur: Berrie Klein Swormink – Voormalig agrarisch journalist, nu ketenadviseur pluimvee bij ministerie van Landbouw, Visserij, Voedselzekerheid en Natuur.
Het behoud van genetische diversiteit en het duurzaam gebruik van genetische bronnen is een wettelijke taak. Maatregelen die voortvloeien uit de economische belangen van de veehouderijsector worden door veel sportfokkers als een bedreiging van hun hobby ervaren. Stuurt het LVVN aan op een ex-situ beleid? - 13.50 uur: Mira Schoon – Genetisch onderzoeker, Centrum voor Genetische Bronnen Nederland (CGN)
Nu de kans op uitsterven van kleine rassen geen theoretisch vraagstuk meer is, heeft de NHC aan het CGN gevraagd wat de minimale voorwaarden zijn om een ras of de specifieke kenmerken ervan te behouden. Ook zal het CGN aangeven welke mogelijke oplossingen zij ziet, gebaseerd op haar brede academische expertise - 14.10 uur: Dirk Houtgraaf – Rijksdienst voor Cultureel Erfgoed
Wat verstaan we onder cultureel erfgoed, waarom vinden we het belangrijk om dit te behouden en waar ligt het culturele eigenaarschap van onze hoenders? Hoe kijkt de overheid aan tegen de instandhouding van nationale hoenderrassen en op welke wijze ondersteunt zij dit? - 14.30 uur: Nederlands Pluimvee Museum, Barneveld
Het PVM informeert al meer dan 40 jaar jaarlijks tienduizenden bezoekers over de ontwikkeling van de Nederlandse pluimveehouderij. In de voorlichting krijgen ook de Nederlandse hoenderrassen een prominente plek. Welke maatschappelijke veranderingen ervaart het museum, en hoe kan het bijdragen aan de instandhouding van onze pluimveerassen? - 14.50 uur: Pauze met een proeverij “Zeldzaam lekker pluimvee” (i.s.m. SZH).
- 15.20 uur: Jinke Hesterman – Dierwelzijnsblogger, oud hoofdredacteur Levende Have en oud lid Raad voor Dier Aangelegenheden
Het overgrote deel van ons pluimvee wordt gehouden door liefhebbers. Zij beleven hun hobby anders dan sportfokkers, wat de maatschappelijke en politieke discussie over dierhouderij en dierenwelzijn mede beïnvloedt. Jinke geeft ons inzicht in wie deze liefhebbers zijn, wat hen drijft en wat dit betekent. - 15.40 uur: Hans Krudde – Beroepsfotograaf, docent dierverzorging & paardenhouderij, en cursusleider
De maatschappelijke veranderingen komen duidelijk naar voren in het werk van Hans. Aan enthousiaste dierenliefhebbers geen gebrek – maar zijn zij ook de nieuwe rasbewaarders? - 16.00 uur : Marion Weideven – Herenboeren, begeleider expertiseteam dieren Burgerinitiatieven in de agrarische sector stimuleren de behoefte aan kleinschalige, duurzame voedselproductie. Biedt dit kansen voor onze oude rassen?
- 16.20 uur: Nonja Remijn – Stichting Zeldzame Huisdierrassen & Vereniging Stads- en Kinderboerderijen
De 500 stads- en kinderboerderijen aangesloten bij de vSKBN trekken jaarlijks ruim 30 miljoen bezoekers. Voor velen is dit hun eerste kennismaking met dieren, verzorging, huisvesting en welzijn. Een deel van deze locaties hanteert een passief fokbeleid. Hoe kunnen zij toch bijdragen aan het behoud van onze hoenderrassen? - 16.40 uur: Panelbespreking: Tijdens deze panelbespreking is er ruimte voor vragen aan de sprekers.
- 17.00 uur: Afsluiting + naborrel!
Meer informatie en opgave via www.nederlandsehoenderclub.nl
Het Jubileumbestuur van de Nederlandsche Hoender Club (NHC).
